لینک های مرتبط


















 
 
 

 
  جستجو
 
تاریخ : يکشنبه 28 بهمن 1397     |     کد : 5209

یادی از استاد؛

محمداسماعیل امیرخیزی، ادیبی در پایگاه مشروطه خواهان

محمداسماعیل امیرخیزی فرزند محمدتقی متخلص به «هنر» و «گرامی»، نویسنده، شاعر، پژوهشگر و از رجال نهضت مشروطیت ایران، در سال 1294 ق در محلۀ امیرخیز تبریز متولد شد.

مقدمات ادب فارسی و عربی را در مکتب‌خانه‌های مختلف فرا گرفت و در چهارده سالگی با پدرش به تجارت مشغول شد و بعد در صدد تکمیل معلومات خود برآمد، و از محضر اساتید بزرگ عصر استفاده کرد. با استعداد فطری که داشت، در جوانی، از ادیبان و نویسندگان بنام آذربایجان به شمار می‌آمد.
در 1322 ق به زیارت حج رفت. هنگام مراجعت، در استانبول برای اولین بار از طریق جراید و گفتگو با مردم با مشروطه و جمهوری آشنا شد. از آغاز نهضت مشروطه‌خواهی، به جمع آزادی‌خواهان پیوست و در انجمن ایالتی آذربایجان، به سمت نماینده شهر اردبیل شرکت کرد. پس از آنکه کار بین انجمن ایالتی و شاه به جنگ انجامید و ستارخان بر اثر شجاعت و فداکاری اعتبار یافت، انجمن ایالتی او را به عنوان منشی ستارخان، در ظاهر، و مستشاری او، در باطن، معین کرد. وی در دستگاه این سردار ملی عاملی موثر بود و در بسیاری از موارد سردار، جز به اشارۀ او، اقدامی نمی‌کرد.
پس از افتتاح مجلس شورای ملی دوره دوم، امیرخیزی همراه ستارخان به تهران آمد، ولی پس از حادثه پارک اتابک که به تیرخوردن و مجروح شدن ستارخان انجامید وی با اجازۀ سردار، به تبریز بازگشت. در 1330 ق در نتیجۀ تجاوز سپاهیان روس و فشار طرفداران استبداد به استانبول هجرت کرد و از آنجا به دعوت سیدحسن تقی‌زاده به برلین رفت و در کمیته ملیون ایرانی به فعالیت پرداخت. امیرخیزی در 1333 ق، برای کمک به مقاصد ملیون رهسپار بغداد شد و پس از سقوط بغداد به دست قوای انگلیس، به استانبول بازگشت و دو سال در آنجا ماند. امیرخیزی سرانجام پس از 7 سال دوری از وطن، و خروج روسها از آذربایجان، به تبریز بازگشت. و در 1298 ش به خدمت وزارت معارف درآمد و در دبیرستان محمودیه (فردوسی) به تدریس پرداخت.
امیرخیزی پس از قتل خیابانی، یکباره از سیاست کناره ‌گرفت و به امور فرهنگی روی آورد. او تا 1313ش، اداره مدرسه فردوسی را عهده‌دار بود؛ پس از آن به تهران منتقل شد و به ریاست دارالفنون رسید. در 1321ش به تبریز بازگشت و ریاست فرهنگ آذربایجان را بر عهده گرفت، اما بیست ماه بعد بنا به درخواست خود به تهران منتقل شد. و در سال 1325 شمسی دوباره به ریاست دارالفنون برگزیده شد.
این مرد پرتلاش در سال 1326 ش به سمت بازرس عالی وزارت فرهنگ انتخاب گردید. وی در تیرماه 1328 ش بازنشسته شد. وی در زمینه‌های ادبی و تاریخی، آثاری همچون تصیح بوستان سعدی؛ قطعات منتخبۀ زبان فارسی در سه جلد؛ تصیح دیوان عنصری؛ قیام آذربایجان و ستارخان؛ تاریخ فرهنگ و ادب آذربایجان (چاپ نشده)؛ قصاید و اشعار، که بیشتر در مجلۀ ارمغان منتشر شده است و همچنین مقالات که بیشتر در مجلۀ وحید منتشرشده است را از خویش برجای نهاده‌است.

محمداسماعیل امیرخیزی سرانجام در روز چهارشنبه 27 بهمن ماه 1344 شمسی پس از عمری مجاهدت و مباره در تهران درگذشت.


مدیر سایت  سازمان فرهنگی هنری شهرداری تبریز