آرم مجموعه های سازمان









 
  آمار سايت
مهمان : 1311
اعضا عضو سایت : 4
اعضا آنلاین : 2
امروز : 508
ديروز : 1350
ماه : 1858
 
تاریخ : چهارشنبه 6 بهمن 1395     |     کد : 3634

محلات قدیمی تبریز در آستانه تبریز 2018//

محله خیاوان (خیابان)

محله خياوان در شرق و جنوب شرقی باروى تبريز قديم واقع شده است.

محله خياوان در شرق و جنوب شرقی باروى تبريز قديم واقع شده است. تعيين دقيق مرز اين محله در نقشه امروزى تبريز دشوار است، اما می توان آن را منطقه اى تصور نمود كه از غرب به خيابان ارتش، از شمال به خيابانهاى دانشسرا وچايکنار، از شرق به خيابانهاى آزادى و هفت تير و از جنوب به خيابان پاستور محصور است. ضمن اينکه قسمتهاى شرقی خيابان آزادى را كه امروزه دانشگاه تبريز در آنجا واقع شده است، می توان جزء عرصه اين محله محسوب كرد. خيابان امام خمينی حد فاصل ميدان ساعت و چهارراه آبرسان، اين محله را به دو قسمت بزرگ شمالی و جنوبی تقسيم كرده است. كه در نقشه دارالسطنه اين خيابان دقيقا بر روى مسيرى تبريز از ميان باغهاى محله خيابان می گذرد، احداث شده است. با مبنا قرار دادن نقشه دارالسلطنه تبريز ناچار هستيم كه مارالان و قياس را جزء محله خيابان بدانیم.

در نقشه دارالسلطنه تبريز دو محدوده به نام خيابان وجود دارد؛ محدوده اول همان محله معروف خيابان است كه در جنوب شرق نقشه و با رنگ زرد مشخص شده است. اين محله از شرق به رودخانه قوريچاى، از شمال به رودخانه ميدان چايی و از غرب به محله نوبر محدود شده است و موضوع اصلی ما در اين تحقيق به شمار می رود. همچنانکه ذكر گرديد، محلات مارالان و قياس كه امروزه به عنوان محلاتی مشهور شناخته شده اند، در نقشه دارالسلطنه جزء محله خيابان محسوب می شده اند.
اما محدوده دوم محله كوچکی است كه در ميان محلات چهار منار، ويجويه (ورجی)، گجيل و نوبر محصور شده است. هر چند بررسی اين محله كوچك در حيطه اين اثر نمی گنجد، با اين وجود اشاره اى كوتاه به ابنيه و اماكن موجود در آن خالی از لطف نخواهد بود. موقعيت محله خيابان كوچك به گونه اى است كه بلوک جنوب غربی بازار بزرگ تبريز اين محله كوچك را از محله مركزى چهار منار جدا كرده است. در اين صورت می توان گفت كه پنج مسجدى كه در اضلاع جنوبی و شرقی بازار قرار دارند، جزء مساجد اين محله محسوب می شوند. اين مساجد عبارتند از مسجد حاجی ملا علی،مسجد حجت الاسلام، مسجد جامع، مسجد ميرزا مهدى و مسجد حاجی سيد قره (كه دقيقا در مرز محله نوبر واقع است). علاوه بر اين مساجد،اماكن و ابنيه ديگرى نيز در اين محله واقع شده اند كه از جمله آنها می توان به بخشی از راسته كوچه، خانه بيگلر بيگی، خانه ميرزا محمدعلی مجتهد، قراولخانه، مسجد راسته كوچه، بازارچه صفی، حمام آقا ميرفتاح، خانه حجت الاسلام، مسجد حاجی باقر و حمام سيد (در بازارچه صفی) اشاره نمود.
 سليمان نوبختی خياوى در كتاب خود «خياو، گمشده تاريخ» در مورد واژه خيابان و ريشه فارسی آن ادعا می كند كه خيابان واژه اى فارسی است كه ريشه آن خياو به معنی محل پر آب و پر درخت و همچنين محل گذر از ميان آب و درخت باشد. وجود مسيرهاى عريض در اين محله را شاید بتوان دليل مسمی شدن آن به خيابان دانست. در زمان قاجاريه و پيش از آن، جاده اى كه تبريز را به شهرهاى شرقی ايران وصل می نمود، پس از رسيدن به باغ صاحب ديوان و گذر از باغهاى محله خيابان، ابتدا به مسجد كبود و سپس بازار می رسيد. اين همان مسير جاده ابريشم است كه از تبريز عبور می كرده است. علاوه بر آن، خيابان معروف «كهنه» كه مسجد كريمخان را به مسجد كبود و رهلی بازار متصل می سازد، در اين محله واقع شده لذا می توان وجود چنين خيابانی را وجه تسميه محله خيابان دانست. نادر ميرزا در كتاب تاريخ و جغرافی دارالسلطنه تبريز در مورد محله خيابان چنين می گويد: «در مشرق شهر است. كويی است بزرگ و نامدار، هر كه از عراق و خراسان آيد، نخست وارد شود به خيابانی طولانی و عريض كه سه ربع فرسنگ طول و شصت ذرع عرض آن است. در آن سال كه من به تبريز آمدم اين خيابان از دو سوى نهرى روان داشت و به كنار آن نهرها درختهاى ناز و سراسر سايه افکن و همه آن بيدها به يك خط نشانده بودند، و آن راه را نگاهبانان بودند با اجرى از ديوان خلافت. درختها كهنسال بود. يك يك ببريدند و به جاى آن نهال غرس ننمودند تا يکسره از آن خالی شد.» « و آن بزرگ عازه اى-جلوه اى از زيبايی- بود شهر را، تا به سال يك هزار و دويست و نود كه شاهنشاه ما به فرنگستان سفر فرمود و بدين شهر گذار كرد. پيش [از اين] به حکم وليعهد ايران با پيشکارى و كفايت خواجه بزرگ صاحبديوان ميرزا فتحعلی خان شيرازى به تازه جويها عمارت كردند، نهال نارون و بيد و صنوبر بر نشاندند، نگاهبانان بگماشتند. اكنون اندک صفايی يافته. گرچه به پايه اولين نرسيده و نرسد؛ چه ديوان ما را بدين كار مبالاتی نيست.» «اين كوى را برزنها است كه نام بردن همه نه برازنده نامه است. كدخداى اين كوى امروز كريمخان است. او جوانی است باهوش و اين كار از نيا[يش] بدو مانده كه نام او نيز كريمخان بوده؛ به روزگار نايب السلطنه عباس ميرزا مردى شناخته [شده] و كارگزارى نيك بود. خانه او هرگز از ميهمان خالی نبود، تا به اول پادشاه[ى] محمدشاه وزير  كه كينه اى –بزرگ حاجی ميرزا آقاسی ايروانی از آن مرد به دل داشت؛ چه، روزى به طيبت در سفره دست او گرفته بود- او را تهمتی بربست و برانداخت. و روزگارى آواره و موقوف بود، تا جهان بدرود كرد، فسبحان الذى لايموت.» كاتب چلبی در كتاب خود از جاده اى صحبت م یكند كه احداث آن را مربوط به دوره صفويه دانسته و آن  بنابراين به احتمال 3را جاده شاه صفی يا خيابان مينامد. فراوان وجه تسميه محله خيابان از همين جاده شاه صفی است كه بناى آن به دوره صفويه بر می گردد. دروازه خيابان اين دروازه يکی از هشت دروازه بنا شده بر روى باروى قديم تبريز است كه توسط نجف قلی خان دنبلی احداث گرديده و به همراه دروازه باغميشه تنها دروازه هاى باقيمانده تبريز قديم محسوب می شوند. دروازه خيابان در بازار رنگچی كه در ميان اهالی تبريز به «رهلی بازار» معروف است، واقع شده است. از اين دروازه در برخی از كتب تاريخی با عنوان دروازه رى یاد می کنند ، ضمن اينکه اصطلاح «دمير قاپوسی» نيز ياد شده است (درب آهنی) نيز براى اين دروازه در ميان اهالی تبريز رايج است. بر روى قسمت بيرونی دربهاى اين دروازه ورقهاى آهنين ميخ كرده اند كه در مقابل تهاجمات و مشتعل شدن مقاوم باشد. طرح دروازه يك طاق سنگی كبود منقش و كتيبه اى با دو مناره پوشيده از كاشيهاى بر پيشانی دروازه، قطعه سنگی مرمرين با خط نستعليق ابيات ذيل به صورت ماده تاريخ نقر گرديده است.
در هر يك از طرفين دربهاى اين دروازه نقش برجسته شيرى بر روى سنگ حجارى شده است كه زنجير گردن آن به پاى سروى بسته شده است كه نمادى براى استوادى و پايدارى شهر می باشد. مناره هاى اين دروازه به هنگام توسعه بازارچه برداشته شده است.
میدانها و محلات معروف خیاوان
 محله خيابان يکی از بزرگترين محلات قديمی اين شهر است كه داراى گذرگاهها و كوچه هاى زيادى می باشد. كوچه قراباغيها: اين كوچه يکی ازمشهورترين كوچه هاى تبريز است كه در نزديکی باغ دمشقيه يا گوموش قيه قرار دارد. ارتشبد عباس قره باغی در ضمن معرفی خود در مورد اين كوچه چنين می گويد: «اجداد ما در حدود سال 1465 میلادی از قره باغ به تبريز كوچ كردند و در كوچه اى بنام قره باغی سکنی گزيدند.» اين كوچه از مقابل مسجد شيخ الاسلام در منتها اليه شمال شرق محله نوبر شروع و بلافاصله وارد محله خيابان می شود. اين كوچه در ابتدا موازى ميدان چائی بوده و يخچالی در شمال آن چسبيده به اين رود وجود داشته است. باغ خان در شمال و حمام خان در جنوب اين كوچه قرار داشته اند ولی امروزه اثرى از اين باغ نبوده و تنها حمام خان باقيمانده است و در حال حاضر توسط ميراث فرهنگی در حال مرمت و بازسازى می باشد. كوچه قراباغيها پس از گذر از حمام خان بلافاصله تغيير جهت داده و به سمت جنوب امتداد م یيابد و پس از رسيدن به مسجد قراباغيها دوباره بصورت كوچه اى در امتداد شرقی-غربی و در دو طرف مسجد مذكور گسترش می يابد. بنابراين می توان چنين گفت كه در نقشه دارالسلطنه تبريز دو كوچه بنام قراباغيها موجود است كه ما در اينجا آنها را به اسامی قراباغيهاى شمالی و قراباغيهاى جنوبی نامگذارى می كنيم.با مقايسه نقشه امروزى تبريز با نقشه دارالسلطنه می توان چنين استنتاج كرد كه كوچه قراباغيهاى جنوبی كه امروزه به كوى قره باغيها معروف شده است، در واقع همان است كه مسجد قراباغيها در آن واقع شده است. با اين وجود، امروزه كوچه مستقيمی كه از مقابل حمام خان شروع و به خيابان منصور ختم می شود، به دالان ميرزا رضا معروف است كه همان كوچه قراباغيهاى شمالی است. علی ايحال، از كوچه قراباغيهاى شمالی و دقيقا از ابتداى باغ خان كوچه اى به سمت جنوب منشعب شده است كه در نقشه دارالسلطنه تبريز نامی براى آن ذكر نگرديده است. در اين معبر مهم به ترتيب از شمال به جنوب اماكن و ابنيه زير وجود داشته است: خانه ميرزا علی اصغر مستوفی- مسجد ميرزا ابراهيم مستوفی - خانه ملا عبدالخالق- كاروانسراى حاجی شيخ جعفر- حمام حاجی شيخ جعفر مشهور به حمام له له- مسجد حاجی كريمخان - دو يخچال در كنار مسجد حاجی كريمخان.




اين معبر پس از رسيدن به مسجد حاجی كريمخان به كوچه يا مسيرى می رسد كه گذرگاه اصلی محله خيابان می باشد و از سمت غرب به سمت مسجد جهانشاه (كبود) و از سمت غرب به سمت شرق تبريز و جاده تهران امتداد می يابد. امتداد بيشتر اين كوچه به سمت جنوب در نهايت به كوچه صدر می رسد. با مقايسه نقشه امروزى تبريز با نقشه دارالسلطنه چنين به نظر می رسد كه خيابان منصور (بهشتی) منطبق بر اين مسير مهم و خيابان امام نيز بر مسير متقاطع آن بنا شده اند.
 كهنه خيابان: اين خيابان در بررسی مورخان، قديميترين خيابان تبريز شناخته شده است. همچنانکه ذكر گرديد، اولياء چلبی اين مسير را مربوط به دوران صفويه ميداند. با اين وجود در بررسيهاى تاريخی از اين مسير به عنوان بخشی از جاده ابريشم ياد شده است كه پس از ورود به تبريز و عبور از مقابل مسجد جهانشاه وارد بازار می شد و سپس از طريق دروازه استانبول به سمت غرب و اروپا پيش می رفت. پس از احداث خيابان پهلوى از رونق اين خيابان كاسته شده و به كهنه مسمی می شود؛ زيرا لفظ كهنه همواره در مقابل نو مصطلح می شود. اين گذرگاه يکی از قديميترين خيابانهاى شهر تبريز محسوب می شود و به سبب واقع شدن در امتداد جاده ابريشم و مجاورت با فيروزه مساجد اسلام، مسجد كبود، از شهرت زيادى برخوردار است. اين گذرگاه از مسجد كريمخان واقع در ميدان منصور شروع و با عبور از شمال مسجد كبود به كهنه بازار و خيابان خاقانی منتهی می شود. گورستان تاريخی تبريز كه در محوطه مسجد كبود و در سالهاى اخير كشف شده و قدمت آن به بيش از پنج هزار سال پيش بر می گردد و شکوه تبريز باستان را در آغوش خود كشيده است، در مسير اين خيابان معروف قرار دارد. در حال حاضر به علت احياى بافت فرسوده تبريز و اجراى طرح عتيق در محله خيابان، اين گذرگاه به عنوان ضلع سوم اين طرح در نظر گرفته شده است. اما در مهمترين گذرگاه محله خيابان كه يکی از مهمترين شريانهاى شهرى تبريز قديم محسوب می شده است، از غرب به شرق به ترتيب اماكن و ابنيه زير واقع شده بودند: مسجد ملا نور محمد، مسجد حاجی كريمخان، دو يخچال در كنار مسجد حاجی كريمخان، مسجد حاجی احمد، كاروانسرا، قبرستان قاسم خان (كه تبديل به دبيرستان منصور شده است)، مسجد خيابان (مسجد سالار شهيدان) و مسجد شاطر نوروز. مسجد كلانتر كوچه اين مسجد از يادگارهاى حاج ميرزا مهدى كلانتر است. خاندان وى يکی از خانواده هاى معروف تبريز و ساكن محله باغميشه بودند. يکی از فرزندان
وى بنام ميرزا اسحق خان معزالدوله اولين مهمانخانه تبريز به اسم مهمانخانه نظافت را در نزديکی ميدان دانشسراى فعلی تاسيس كرده است. در روزگارى كه تبريز مصداق واقعی يك باغ شهر بود، باغهاى متعددى در كنار اين گذرگاه وجود داشته اند كه امروزه هيچ اثرى از آنها برجاى نمانده است.
 در منتها اليه شرقی اين مسير آسياب حاجی ابراهيم و آسياب حسينی  قرار داشت كه تقريبا به رودخانه قوريچاى چسبيده بودند. قبرستان آش توكن يکی از قبرستانهاى معروف تبريز قبرستان آش توكن است كه در حال حاضر اثرى از آن بر جاى نمانده و مدرسه شيخ محمد خيابانی در عرصه آن ساخته شده است.
كوچه تپلی باغ: اين كوچه در واقع مرز بين دو باغ جنت و حاجی صالح بوده است كه در كنار گذرگاه خيابان واقع بوده اند. با اين وجود، اين كوچه پس از گذر از دو باغ مذكور در امتداد شمال شرقی و به سمت قوريچاى گسترش می يابد. پس از رسيدن به نزديکی رودخانه دوباره تغيير جهتی در اين كوچه ديده می شود اما پس از آن نمی توان گفت كه ادامه مسير همان كوچه تپلی باغ است يا نه. در هر صورت با مثبت بودن جواب، مشاهده می شود كه مسير فوق تقريبا در امتداد رودخانه اما با فواصل گوناگون از آن به سمت غرب شهر امتداد م یيابد طوريکه پس از رسيدن به كوچه و قبرستان گمش قيه در نهايت به توت زار ميرزا رضا منتهی می شود. در فاصله بين رود و اين مسير، مکانهاى معروفی وجود دارند كه از جمله آنها می توان به باغ گوموش قيه، كوچه گوموش قيه، بقعه شاه حسين ولی و همچنين يخچال و قبرستانی در كنار آن اشاره نمود.
 پل سنگی كه يکی از آثار تاريخی تبريز به شمار می رود و محلات خيابان و باغميشه را به يکديگر متصل ميسازد، در كنار بقعه شاه حسين ولی قرار دارد.
 كهنه بازار: اين بازار در امتداد كهنه خيابان و ما بين مسجد كبود و خيابان خاقانی واقع شده است. برخی از اهالی محل اعتقاد دارند كه اين بازار قديميترين بخش بازار تاريخی تبريز است و دليل آن را نزديکی به ورودى شهر می دانند. شايد علت ناميدن اين بازار به كهنه بازار نيز دليلی بر اين مدعا باشد. در اين بازار كوچك اصناف گوناگونی به چشم می آيند. رهلی بازار (بازار رنگچی) در آن سوى خيابان خاقانی و روبروى كهنه بازار، راسته ديگرى موسوم به رهلی بازار يا بازار رنگچی وجود دارد كه تا خيابان ارتش شمالی امتداد می يابد. رهلی بازار به همراه كهنه بازار يکی از راسته هاى شرقی بازار بزرگ تبريز را تشکيل می دهند كه متاسفانه به هنگام احداث خيابانهاى خاقانی و ارتش شمالی از بازار نقاره خانه كه در آن سوى خيابان ارتش شمالی قرار دارد، جدا شده اند. دليل نامگذارى بازار رنگچی به اين اسم، وجود اصناف فروشنده خامه هاى رنگين مورد نياز فرشهاى دستباف می باشد. هنوز هم تعدادى از مغازه هاى اين بازار به اين صنف اختصاص داده شده است. استفاده از لفظ رنگ در نامگذارى اماكن عمومی در تبريز مرسوم بوده همچنانکه مسجد بزرگ كبود شاهد اين مدعاست.
 قورد ميدانی (ميدان گرگ): اين مکان يکی از مشهورترين نقاط شهر تبريز به شمار می رود كه در نزديکی خيابان جديرى( كوچه حليمه) واقع شده است. دكتر مشکور در كتاب خود در مورد وجه تسميه اين محل به نکته جالبی اشاره می كند: «در سفرنامه هاى و كتابهاى تاريخی قديم آمده است كه يکی از تفريحات مردم قديم تبريز، گرگ بازى بود مانند گاو بازى نزد مردم اسپانيا. لوطيان هر محل گرگهاى نر را در كوچکی می گرفتند و تربيت می كردند و چون گرگها بزرگ می شدند، آنها را در اين ميدان آورده، به جان يکديگر می انداختند. از هر محله اى گرگی درنده براى مسابقه می آوردند و مردم در دو طرف سلاح پوشيده [مسلح] حاضر بودند. پس پوزه گرگها را بسته آنها را به جان يکديگر می انداختند...» .
اين مکان در حال حاضر از سوى نهادهاى دولتی ميدان قطب خوانده می شود. غلامرضا طباطبايی مجد در كتاب تاريخ و جغرافی دارالسطنه تبريز نوشته نادر ميرزا ذيل محله خيابان چنين معتقد است كه «قورد ميدانی» مركز محله خيابان بود كه در نامه ها به غلط «ميدان قطب» نوشته می شد. بنابراين شايسته است كه امروزه نيز از نام اصلی آن بصورت رسمی استفاده شود.
كوچه ارمنی دونن :اين كوچه يکی از گذرگاههاى قديمی محله مارالان محسوب می شود و بهروز خاماچی در كتاب «شهر من تبريز» توضيح مفصلی پيرامون آن ارائه می دهد. اين كوچه تا قبل از احداث خيابان ثريا درسال 1334  شمسی به عنوان تنها راهی شناخته شده بود  كه ارامنه از طريق آن به كليساى مريم ننه واقع در شرق مارالان رفت و آمد می كردند و لذا به «ارمنی دونن» يعنی مسيرى كه ارامنه از آنجا رفت و آمد می كردند، معروف شده است.
كليساى مريم ننه يکی از كليساهاى ارامنه به شمار می رود. بنيان اين كليسا در سال1820 ميلادى نهاده شده است. ساختمان نخستين آن سنگی بود. امروزه در برخی از مراسمات مذهبی و تفريحی، ارامنه از اين كليسا و باغ آن استفاده می کنند.
غياث (قياس): منطقه غياث كه در نقشه دارالسلطنه «قياس» نوشته شده است، يکی از معروفترين مناطق محله مارالان می باشد. بسيارى از مورخين معتقد هستند كه نام اين منطقه از خواجه غياث الدين محمد فرزند خواجه رشيدالدين فضل الله همدانی گرفته شده است. خواجه غياث الدين از وزارى كاردان دوره ايلخانی به شمار می رود و از وى در تاريخ به نيکی ياد شده است.
 چهارراه آبرسانی: شايد بتوان گفت كه امروزه چهارراه آبرسانی (آزادى ) مشهورترين و معروفترين نقطه تبريز است. اين چهارراه از تقاطع خيابان پهلوى (امام) و سرلك (آزادى) شکل گرفته است و با توجه به اينکه خيابان سرلک پس از اين چهارراه به سمت خيابان عباسی  و ربع رشيدى امتداد می يابد، تقاطع در ابتدا به اسم خواجه رشيد فضل الله همدانی نامگذارى شده بود. با توجه به اينکه خط دوم لوله آب مناطق شمالی تبريز از اين چهارراه عبور می كرده است، لذا نام اين مکان در ميان اهالی به چهارراه آبرسانی معروف شده است.
مجموعه دمشقيه: هر چند در نقشه دارالسلطنه تبريز اشاره اى به اين نام و مکان نشده است، با اين وجود شواهد تاريخی نشان می دهد كه اين مکان همان كوچه گوموش قيه است كه در كنار باغی به همين نام در جنوب ميدان چايی و نزديکی پل سنگی واقع شده است. سابقه اين محل به زمان بغداد خاتون دختر امير چوپان سلدوز می رسد كه عمارتی را توسط برادرش دمشق خواجه در آن بنا كرد و لذا اين محل به «دمشقيه» معروف شده است. در اين مکان دمشق خواجه و سه فرزند سلطان اويس جلاير به نامهاى شيخ حسن، سلطان حسين و سلطان احمد به خاک سپرده شده اند. باغ مذكور سپس به صورت گورستان عمومی درآمده و عدهاى از جمله ميرزا محمد قاضی فرزند ميرزا تقی قاضی طباطبايی در آن دفن گرديدند. اعتضادالممالك طباطبايی اين مقبره را بصورت مسجد كوچکی در آورد تا قبر قاضی از بين نرود. اين مسجد در حال حاضر بنام مسجد مقبره قاضی معروف است و قبر مرحوم قاضی در زير تخته كف مسجد قرار دارد. لازم به ذکر است در وجه تسميه گوموش قيه قول ديگرى نيز معروف است بدين مضمون كه وجود صخره ها و معدن نقره در اين محل آن را با نام «گوموش قيه» مسمی ساخته است.
 آرامگاه شاه حسين ولی: شاه حسين ولی فرزند شيخ حسن سهروردى و فاطمه خاتون خواهرزاده شيخ صفی الدين اردبيلی است كه با توجه به اينکه در محله باغميشه و در نزديکی پل سنگی سکونت داشت، به «سر پلی» معروف شده بود. امير تيمور خواهرزاده خود را به عقد وى در آورد. وى در نيمه دوم قرن نهم هجرى درگذشت و در قبرستانی در جنوب ميدان چايی و نزديك پل سنگی به خاک سپرده شد. با وجود احداث مدرسه اى در محل اين قبرستان، آرامگاه وى حفظ و در حال حاضر يکی از اماكن شريفه شهر تبريز به شمار می رود. سطح بقعه  در حدود يك متر از سطح مدرسه پايين تر است. متاسفانه اين بنادر سال 1391 تخريب شد و تجديد بناى آن در دستور كار اداره اوقاف تبريز قرار دارد.
مقبره طوبائيه: اين گورستان در جنوب چهارراه آبرسان و در كنار مسجدى به همين نام واقع شده و زمين آن توسط حاج رضا آقا تاجر تبريزى مشهور به طوبی اهدا شده است. حاج رضا طوبی به شغل زهتابی مشغول بود و
روده هاى حيوانات اهلی را در كارگاه روده پا کكنی خود در محله خيابان و مقابل مسجد آدي گوزل آماده سازى و به آلمان صادر می نمود. درب ورودى اين مقبره از داخل مسجد طوبی است و مقبره حاجی رضا طوبی در آن واقع است. شنيده ها حاكی از آن است كه اين محل بصورت باغ صيفی جات بود، كه روزگارى باغبان مقدارى از خيارها را دستچين و به خانه حاجی رضا طوبی می فرستد. حاج رضا پس از سپرى كردن روزى مشقت بار به خانه رسيده و می بيند كه عيال و فرزندانش براى وى هيچ ميوه اى باقی نگذاشته اند! لذا به باغبان دستور می دهد كه پس از چيدن ثمره آن سال، باغ را باير كرده و بنابراين زمين آن را به عنوان باقيات صالحات براى دفن اموات شهر وقف نمود.
 قبرستان طوبائيه در آبان ماه سال1378شمسی بامساحت سيزده هزار متر مربع توسط شهردارى تبريز به پارک تبديل و  بعدهادر ضلع غربی آن ساختمان سازمان  فرهنگی هنری شهردارى احداث گرديد. آرامگاه چند تن از نامداران و مفاخر آذربايجان از جمله باقرخان سالار ملی، برادران نخجوانی وآيت الله ميرزا فتاح شهيدى زينت بخش اين پارک است، و لذا از پارک طوبی به عنوان پارک مفاخر آذربايجان ياد می شود. در سالهاى اخير با اقدام بسيار ارزشمند شهردارى تبريز، تصاوير مفاخر معاصر اين شهر توسط استاد بقال اصغرى از سنگريزه هاى رنگی ايجاد و در حدود هفتاد قاب بر گرداگرد اين پارک نصب شده است.اخیرا سازمان فرهنگی هنری شهرداری تبریز به مکان دیگری انتقال یافته و این ساختمان برای احداث دانشگاه علوم قرآنی اختصاص یافته است.
قنات هاى محله خياوان
 نادر ميرزا در كتاب خود از دو قنات در محله خيابان اسم می برد به ترتيب زير:
 قنات خواجه قاسم: كهريز خواجه قاسم ينبوعی متوسط است و مدار آن بر شانزده شبانه روز است. ملاک آن متعدد است. در اول [كوى] خيابان دهنه ّآن است. بعضی از بساتين آن كوى را از اول خيابان سيراب می نمايد.
قنات كشيش: اين عين در اوايل كوى خيابان نخست به باغی كه به همين نام شهرت دارد جارى است. پس از آن بدان حوالی بستانهاى ديگر مشروب سازد. گويند بدان بستان نشان عمارتی نيز است و اكنون تلی است.

باغهای محله خیاوان
محله خيابان از لحاظ وسعت بزرگترين محله تبريز در دوره قاجاريه بوده است. اما اين گفته به اين معنی نيست كه شمار ساكنين اين محله از باقی محلات نيز بيشتر باشد. علت وسعت محله خيابان، وجود باغهاى بيشمار در آن است و به جرات می توان گفت كه تعداد باغهاى اين محله از بقيه محلات بيشتر است. اسامی باغهاى محله خيابان عبارتند از:
  باغ حاجی تقی گنجه - باغ ميرزا علی اصغر - باغ حاجی آقا خطائی-  باغ حاجی باقر - باغ قاضی - باغ دلگشا باغ حاجی فرج - باغ يوزباشی مناف - باغ حاجی عبدالرزاق- باغ حاجی علی قصاب - باغ حاجی ملاباشی مشهور به باغ كشيشها – باغ میرزا علی اصغر شیخ الاسلام -  باغ حاجی آقا ميرزا - باغ حاجی علی اكبر عباچی - باغ كربلائی احمد-باغ جنت  - باغ حاجی صالح - باغ راد - باغ گمش قيه - .باغ اندعلی - باغ خان - باغ حاجی سيد مرتضی - باغ حاجی رحيم قليچساز -  باغ حاجی اسماعيل قناطیّ- باغ حاجی مير مرتضی صراف - باغ حاجی صادق قراباغی - باغ حاجی معصوم - باغ حاجی ابوالقاسم جورابچی-  باغ حاجی شيخ جعفر - باغ حاجی ابوالحسن - باغ حاجی سيد رضا - باغ حاجی ابوالحسن - باغ امين التجار - باغ حاجی سيد حسين - باغ ميرزا عبدالرحيم آقا - باغ كربلائی علی بنا - باغ آقا علی قراجه داغی - باغ ميرزا قاسم خان - باغ كربلائی آقا علی-  باغ مشهدى شيخ علی - باغ كربلائی حسين بابا –...  و در مجموع از وجود 78 باغ در این محله نام برده شده است.
 آسيابهاى محله خيابان
از ديگر ويژگيهاى اين محله با توجه به بالا دستی بودن آن، وجود آسيابهايی است كه روزگارى براى شهر تبريز ارائه خدمات می كردند. در محاصره يازده ماهه تبريز توسط قشون دولت قاجار پس از ماجراى بمباران مجلس شوراى ملی، قواى حکومتی با بستن آب آسيابهاى محله خيابان موجب قحطی نان در شهر شده و از اين ابزار براى وارد كردن فشار بيشتر به تبريزيان استفاده می كردند. برخی از آسيابهاى محله خيابان كه درنقشه دارالسطنه مشاهده می شوند، عبارتند از: آسياب حاجی ميرزا يوسف، آسياب حاجی ابوالحسن، آسياب ابراهيم سلطان، آسيابی بدون نام در گوشه غربی باغ ميرابوالفضل و آسياب ابراهيم سلطان قورخانه در نزديکی مسجد مارالان.
با نگاهی به نقشه سرتيپ معلوم می شود كه در اطراف مسجد كريمخان دو يخچال وجود داشته كه هم اكنون اثرى از آنها بر جاى نمانده است.

مساجد محله خيابان
از مساجد معروف محله خيابان به مسجد كريمخان، مسجد حاج احمد، مسجد خيابان(سالار شهيدان)، مسجد قره باغيها، مسجد موسی بن جعفر، مسجد حسينعلی (قورت ميدانی)، مسجد ديزج، مسجد غريبلر (شاطر نوروز)، مسجد ملا علی اكبر، مسجد كلانتر
كوچه، مسجد سيدلر، مسجد ميرزا سلمان حکيم (آيت الله شهيدى)، مسجد ملا نور محمد، مسجد ملا رضا، مسجد حاج سيد تقی، مسجد عربلر، مسجد گوموش قيه، مسجد توحيد و مسجد آديگوزل (اسما الحسنی) اشاره نمود.


مدیر سایت  سازمان فرهنگی هنری شهرداری تبریز
نوشته شده در   چهارشنبه 6 بهمن 1395  ساعت  15   توسط   مدیر سایت سازمان فرهنگی هنری شهرداری تبریز    تعداد بازدید  258
ویرایش شده در --- ساعت ---- توسط
PDF چاپ ارسال برای دوستان بازگشت
نظرات شما :